Tu hay Vous: cách xưng hô lịch sự trong tiếng Pháp
Nội dung bài viết — 7 phần
- Tu và Vous khác nhau thế nào?
- Khi nào dùng "tu" (tutoyer)?
- Khi nào dùng "vous" (vouvoyer)?
- Cách chuyển từ "vous" sang "tu"
- 4 lỗi người Việt hay mắc
- Xu hướng hiện nay
- Câu hỏi thường gặp
- Khi nào nên dùng vous thay vì tu?
- Dùng nhầm tu với người lớn tuổi có sao không?
- Nói với một người mà dùng "vous" có kỳ không?
- Làm sao biết khi nào được chuyển sang "tu"?
Trong tiếng Pháp, "tu" là cách xưng hô thân mật (với gia đình, bạn bè, trẻ em), còn "vous" vừa là số nhiều vừa là cách xưng hô lịch sự khi nói với một người lạ, người lớn tuổi hoặc cấp trên. Khi chưa rõ mối quan hệ, hãy luôn mặc định dùng "vous" cho an toàn. Dùng "tu" với người lạ có thể bị coi là suồng sã.
Bài viết hướng dẫn quy tắc chọn tu hay vous, cách chuyển đổi và những lỗi người Việt hay mắc.
Quy tắc vàng: khi phân vân, dùng vous. Người Pháp không bao giờ thấy khó chịu khi bạn quá lịch sự; nhưng dùng "tu" nhầm chỗ thì có.
Tu và Vous khác nhau thế nào?
Tu = ngôi thứ hai số ít, thân mật (le tutoiement).
Vous = vừa là số nhiều (nói với từ 2 người trở lên, luôn dùng vous), vừa là dạng lịch sự khi nói với 1 người (le vouvoiement).
Điểm nhiều người bỏ sót: "vous" không chỉ là số nhiều; khi nói với một người mà dùng "vous" thì đó là phép lịch sự.
Khi nào dùng "tu" (tutoyer)?
Tình huống | Ví dụ |
|---|---|
Gia đình, bạn bè, người thân | Nói với bố mẹ, anh chị em, bạn thân |
Trẻ em, thanh thiếu niên | Người lớn nói với trẻ con luôn dùng tu |
Bạn học, sinh viên với nhau | Cùng lứa tuổi, môi trường học tập |
Đồng nghiệp ngang hàng (môi trường trẻ) | Startup, công ty sáng tạo, đội nhóm thân thiện |
Thú cưng | Nói với chó, mèo |
Khi nào dùng "vous" (vouvoyer)?
Tình huống | Ví dụ |
|---|---|
Người lạ, người mới gặp lần đầu | Hỏi đường, gặp trong cửa hàng |
Người lớn tuổi hơn | Thể hiện sự tôn trọng |
Cấp trên, sếp, giáo viên, giáo sư | Bối cảnh học tập, công việc |
Khách hàng, đối tác, dịch vụ | Nhân viên ↔ khách, hành chính, bác sĩ |
Khi chưa rõ mối quan hệ | Mặc định vous cho an toàn |
Cách chuyển từ "vous" sang "tu"
Việc chuyển sang xưng "tu" thường do người lớn tuổi hơn hoặc cấp trên đề xuất trước. Bạn không nên tự ý chuyển sang "tu" với người mình đang "vous". Câu đề nghị lịch sự thường dùng:
"On peut se tutoyer ?" (Chúng ta xưng "tu" với nhau được không?)
"On se dit tu ?" (Mình xưng "tu" nhé?)
"Tutoyons-nous." (Hãy xưng "tu" với nhau đi.)
Hai động từ chuyên dụng: tutoyer (xưng "tu" với ai) và vouvoyer (xưng "vous" với ai).
4 lỗi người Việt hay mắc
Dùng "tu" quá sớm với người lạ, người lớn tuổi hoặc khách hàng có thể bị coi là suồng sã. Tip an toàn: luôn bắt đầu bằng "vous".
Chia động từ không nhất quán: đã chọn "vous" thì phải "vous avez", "vous êtes"; chọn "tu" thì "tu as", "tu es". Không trộn lẫn trong một câu.
Tưởng "vous" chỉ là số nhiều, quên mất "vous" với một người là phép lịch sự.
Quên rằng nói với từ 2 người trở lên luôn phải dùng "vous", dù thân đến đâu.
Xu hướng hiện nay
Giới trẻ, môi trường mạng xã hội và các công ty trẻ có xu hướng tutoyer (xưng "tu") nhiều hơn. Tuy nhiên, trong giao tiếp trang trọng, thương mại và hành chính, "vous" vẫn là chuẩn mực. Với người mới học, giữ nguyên tắc "mặc định vous" là lựa chọn an toàn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên dùng vous thay vì tu?
Dùng "vous" với người lạ, người lớn tuổi, cấp trên, khách hàng, trong bối cảnh trang trọng, và bất cứ khi nào bạn chưa chắc về mối quan hệ.
Dùng nhầm tu với người lớn tuổi có sao không?
Có thể bị coi là thiếu tôn trọng hoặc suồng sã. Nếu lỡ, bạn có thể xin lỗi và chuyển lại "vous". Vì vậy nên mặc định "vous" ngay từ đầu.
Nói với một người mà dùng "vous" có kỳ không?
Không hề. "Vous" với một người chính là cách xưng hô lịch sự chuẩn mực trong tiếng Pháp, không phải lỗi.
Làm sao biết khi nào được chuyển sang "tu"?
Thường người lớn tuổi hơn hoặc cấp trên sẽ đề xuất trước ("On se tutoie ?"). Nếu họ chưa đề nghị, bạn cứ tiếp tục dùng "vous".
Muốn giao tiếp tiếng Pháp đúng phép lịch sự trong mọi tình huống? Allezy dạy cả ngôn ngữ lẫn văn hóa ứng xử để bạn tự tin khi nói.